Rijke stinkerd

In de Catharijnekerk ben je intuïtief geneigd om omhoog te kijken. Het is een imponerend gebouw. Mijn blik staat op het moment waarover ik schrijf naar beneden gericht. Op de grafzerk net voorbij mijn tenen lees ik: ‘Hier zijn begraven Lenart Benoy (met zijn overlijdensdatum in de 16^e eeuw) en zijn huysvrou Mariken Cornelis Dr’.

Begraven worden in een kerk is niet weggelegd voor Jan Modaal. Toen niet, nu ook niet. Slechts één keer heb ik een dergelijk afscheid mogen begeleiden. Het was een zeer bijzondere ervaring, temeer er jaarlijks in Nederlandse kerken hooguit één of twee keer nog begraven wordt. Dit mag alleen als de familie eigenaar is van een grafkelder in of onder de kerk, zoals het graf van de Koninklijke familie in Delft.

Het woord ‘Rijke stinkerd’ vindt ook zijn oorsprong in de tijd dat begrafenissen plaatsvonden in de kerk. De armen werden vaak net buiten de dorpskern begraven of anders op het kerkhof. Alleen geestelijken of mensen van goede komaf konden het zich permitteren om begraven te worden in een Godshuis. Het was een eer: dichter bij God kon je geen rustplaats bedenken. Maar, hoe je het ook wendt of keert, na enige tijd begon het ontbindingsproces toch serieuze vormen aan te nemen. Waarop de gelovigen in de kerkbanken elkaar op zondag aantikten, hun bovenlip richting de neus bewogen en zich collectief beklaagden: ‘Pfff… daar ligt weer zo’n rijke stinkerd’.

Inmiddels zijn we ruim vier eeuwen verder. Of er nog botresten liggen van Dhr. Benoy durf ik niet te zeggen. Soms zijn deze verwijderd, soms liggen zij er nog. Wat ik wel durf te stellen is dat je anno 2025 er niet meer mee wegkomt om op een grafsteen te vermelden dat je ‘huisvrouw’ hier haar laatste rustplaats gevonden heeft. Het hoongelach zal je ten deel vallen. En niet alleen in het feministische tijdschrift Opzij.

Het geeft aan hoe de tijdgeest is veranderd in de loop der eeuwen. Begraven in de kerk is vervangen door de Algemene Begraafplaats of een crematorium. Vrouwen worden niet meer gezien als huisvrouw, maar meestal als gelijkwaardige echtgenotes. En de kerk zelf? Zeer veel dominees leiden vaker uitvaartdiensten dan doopdiensten. Rouwenden kiezen steeds meer voor alternatieve locaties, zoals een kroeg, restaurant of een strandtent.

Is zo’n afscheidsdienst in een restaurant of strandtent alleen weggelegd voor de rijke stinkerds van deze maatschappij, zoals Lenart en Mariken Benoy in de zestiende eeuw? Nee, beslist niet. Gelukkig niet. De tijden zijn veranderd.