Kogelschot

Het trompetgeschal verjaagt de stilte op de begraafplaats. Ook een enkele roodborst of merel uit de omliggende bomen. Vanuit mijn ooghoeken zie ik de emoties bij de familie. De daaropvolgende minuut stilte is bijna net zo indrukwekkend. Ik geef mijn collega een knikje als teken dat we de belangstellenden gaan uitnodigen hun laatste groet te brengen bij het graf. Zo ging het zo vaak. Zo gaat het vrijwel nooit meer.

In mijn beginjaren als uitvaartverzorger (de jaren vanaf 2008) is dit soms een wekelijks ritueel. Het Signaal Taptoe waarmee uitvaarten van veteranen uit de Tweede Wereldoorlog, de oorlog in Indië of -sporadisch- Korea dikwijls wordt afgesloten. ,,Zeg nooit ‘The Last Post’ aan het graf,” is mij ooit op het hart gedrukt door een medeveteraan. ,,Want dat is iets compleet anders dan het Signaal Taptoe. The Last Post mag enkel worden gespeeld bij de Engelandvaarders. Dus bij Nederlanders die het land zijn ontvlucht om zich aan te sluiten bij het verzet in Engeland of andere geallieerde landen.”

De volgorde aan het graf of in het crematorium heb ik mij al vrij snel eigen gemaakt. Na het trompetgeschal volgt een aantal momenten van stilte, waarna er niet meer gesproken wordt. Het dankwoord vindt dus al vóór dat moment plaats. Iedereen neemt daarna in stilte afscheid.

Dit voorjaar is het tachtig jaar geleden dat Nederland is bevrijd. Zouden de bevrijders het ooit voor mogelijk hebben geacht dat we anno 2025 het stof van onze wapens aan het vegen zijn en mogelijk terug keren naar deze tijden? Tot een aantal jaren geleden leek de kans op een Elfstedentocht in de maand augustus groter. Het gevoel van Westerse pais en vree is toch wel verdwenen. De laatste bevrijders uit 1945 zijn ook stilaan verdwenen of aan het verdwijnen. Internet vertelt mij dat er nog slechts tientallen in leven zijn in Nederland.

Ik vind het een vreemde gedachte. Dat ik het Signaal Taptoe wellicht nooit meer zal horen aan het graf. Aan de andere kant hoop ik dat ik het nooit meer zal horen. Oorlog met deelname van Nederlandse militairen vind ik geen aanlonkende gedachte. Beelden van uitvaartkisten die uit een Hercules worden gedragen op Eindhoven al helemaal niet.

Sommige verhalen uit de Tweede Wereldoorlog blijven mij altijd bij. Mijn eigen opa was nooit zo spraakzaam over deze periode. Het enige wat ik me kan herinneren is dat hij geschuild heeft in Diergaarde Blijdorp tegen bombardementen en dat hij de Hongerwinter vrij goed heeft doorstaan. Ook stond er in de woonkamer van mijn opa en oma een beeld wat zij in bewaring hebben gekregen van een Joodse familie. Na 1945 is dit beeld nooit opgehaald. Uiteindelijk is het via een stichting aan familie van dit gezin teruggegeven.

Verder zijn het vooral verhalen van het bespreken van uitvaarten die ik mij herinner. Soms heldhaftige verhalen, ietwat aangedikt. Soms iets minder heroïsch, zoals bij het overlijden van een Indië-veteraan. Na het horen van het eerste kogelschot in Azië leverde de beste man snel zijn geweer en munitie in om zich vol overgave te storten op het onderhoud van het wagenpark. Hier werd nog om gelachen. Het merendeel van de veteranen sprak zelden tot nooit over de ellende die zich voor hun ogen heeft afgespeeld.

Voor één van de mannen schreef ik ooit dit korte gedichtje:

Eenmaal weer thuis bleef je worstelen met je oorlogsverleden
Blik op oneindig, kaken op elkaar. Vast niet zonder reden
Vragen werden niet gesteld, verhalen over die zwarte jaren gemeden.
We hopen dat je nu zult rusten ‘in vrede’.

 Ik wens dat mijn dochtertje, net als onze jeugd in Nederland, mag opgroeien in vrede.